Lokalna24 Kędzierzyn Koźle wiadomości z miasta i powiatu

Zapewne niewielu mieszkańców powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego kojarzy nazwę „Herrnhut”. Od nazwy niemieckiej osady założonej przez uchodźców religijnych, tzw. braci morawskich, powstała wspólnota wyznaniowa o rygorystycznych normach moralnych. Jej członkowie w XVIII wieku dotarli do Pawłowiczek, przyczyniając się do rozwoju miejscowości. Historię tę opisał Karol Treffon w książce pt. „Gnadenfeld. Dawna osada Herrnhutów”.

 

Karol Treffon z zawodu jest lekarzem weterynarii, ale jego wielką pasją jest historia, a w szczególności ta lokalna. We wstępie swojej książki napisał: „Kiedy byłem dzieckiem, wielokrotnie słyszałem od starszych mieszkańców Pawłowiczek o herrnhutach. Przez dłuższy czas nie miałem pojęcia, kim byli i z jakiego powodu nie ma ich już w Pawłowiczkach”.

Ciekawość doprowadziła do poszukiwania informacji, a efektem końcowym było napisanie wspomnianej wcześniej publikacji.

 

Kim więc byli herrnhuci? To ewangelicka wspólnota kościelna ukształtowana w XVIII wieku w Niemczech, nawiązująca do doktryny i tradycji braci czeskich. Zwana była też Ewangelicką Jednotą Braterską lub braćmi morawskimi. Geneza ich Kościoła sięga XVII wieku, gdy prześladowani w Czechach husyci, ewangelicy i anabaptyści zaczęli emigrować do krajów protestanckich Świętego Cesarstwa. Część z nich osiedliła się na Łużycach. Osada Herrnhut („Boska opieka”, „Straż pańska”) została założona w 1722 roku w majątku hrabiego Mikołaja Ludwika Zinzendorfa. Stamtąd z czasem wyruszyli w inne miejsca.

 

Bracia morawscy uznawali podstawowe zasady teologii reformacyjnej. Pielęgnowali pobożność i zwracali szczególną uwagę na działalność misyjną i diakonijną. Herrnhuci dążyli do rozwoju rzemiosła, dzięki czemu tam, gdzie się osiedlali, przybywało pracy i następował szybki rozwój miejscowości. Tak właśnie stało się w Pawłowiczkach.

Jak pisze Karol Treffon, za początek osadnictwa na naszym terenie można przyjąć datę 23 maja 1766 roku, kiedy to hrabia Ernest von Seydlitz odkupił od Jana Surmy majątek w Pawłowiczkach. Przekazał go swojemu synowi, który sympatyzował z herrnhutami i w nowych włościach dał im schronienie. Pierwsi pojawili się bracia Mateusz i Franciszek Vogel z Rozumic oraz Jerzy Kremser i Andrzej Wekowsky ze Ściborzyc Wielkich.

 

Wkrótce hrabia odsprzedał część ziemi chłopom, którzy zaczęli tworzyć własne gospodarstwa. W ciągu trzech lat liczba osadników wzrosła do 50 osób. Z roku na rok przybywało ich. W końcu w 1780 nastąpiło odkupienie dóbr od hrabiego Seydlitza i powstała osada Gnadenfeld, a wraz z nią oficjalna wspólnota, na której utworzenie zgodę wydała rada z głównej siedziby w Herrnhut. Jej organizatorem został Paul Layritz. Sprowadzono odpowiedni sprzęt i  postawiono piece do wypalania cegieł. W 1781 roku rozpoczęto budowę Domu Modlitw. Powstawały też pierwsze domy mieszkalne, kamienice i budynki użyteczności publicznej.

 

Powstanie nowej osady na ziemi kozielskiej znacząco przyczyniło się do rozwoju okolicy. Najsilniejszy wpływ herrnhuci mieli na lokalną gospodarkę. Jako właściciel licznych manufaktur dawali zatrudnienie autochtonom, często katolikom. Na miejscu powstały m.in. liczne zakłady rzemieślnicze i przetwórcze, sklepy, karczmy, hotel, szpital, szkoły, fabryki, sąd, więzienie oraz seminarium teologiczne i botaniczne. W tym ostatnim uczyło się nawet 460 studentów pochodzących z arystokratycznych rodzin z całej Europy.

 

Jak podaje Karol Treffon, na podstawie wielu dokumentów można przyjąć, że oficjalny koniec Gnadenfeld nastąpił 15 marca 1945 roku, kiedy to po krótkiej kanonadzie artyleryjskiej Sowieci przełamali obronę niemiecką i wdarli się do miejscowości. Walki były krwawe. Obrońcy stracili pół tysiąca zabitych i rannych oraz 15 czołgów, a Rosjanie przyznali się do 173 zabitych.

Zdaniem autora upadek wsi zaczął się wcześniej, bo już w styczniu 1945 roku wszyscy mieszkańcy opuścili ją w obawie przez zbliżającą się Armią Czerwoną i uciekli na zachód. W nocy z 20 na 21 ewakuowano lazaret wojskowy, dwa dni później urząd pocztowy, a 25 stycznia miejscowość opuścił burmistrz Kohler.

 

gnadenfeld2
gnadenfeld2
gnadenfeld3
gnadenfeld3
gnadenfeld4
gnadenfeld4
gnadenfeld5
gnadenfeld5

 

Ilość ocen (0)

0 na 5 gwiazdek
  • Brak komentarzy